Mô hình Tam giác Giảng dạy - The Instructional Triangle
Là một người khá "nghiện" học tập, nhiều khi Dũng tự hỏi điều gì tạo nên một trải nghiệm học tập thực sự có tác động và hiệu quả?🤔 Ban đầu thì mình cứ học thuận theo các quy trình truyền thống và đã được thiết kế sẵn theo khuôn mẫu thôi - mình nghĩ bạn cũng vậy nhỉ. Khi bắt đầu hành trình trở thành một nhà thiết kế học tập (ID), mình mới có cơ hội tìm hiểu sâu hơn và nhìn ngược lại câu hỏi này để cố gắng trả lời nó một cách có hệ thống?
Khi thiết kế học tập, có phải cứ đưa càng nhiều thông tin vào thì càng tốt? Thiết kế bài giảng siêu đẹp với các hiệu ứng cực kỳ "fancy"? Trách nhiệm để tạo nên một trải nghiệm học tập hiệu quả sẽ thuộc về nội dung, giáo viên hay chính bản thân người học? Đó, nhưng câu hỏi này cứ vẩn vơ trong đầu và vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Lò mò học tập trên hành trình trở thành một IDer thì vô tình mình biết được một mô hình có thể giải đáp được câu hỏi "Điều gì tạo nên một trải nghiệm học tập thực sự có tác động và hiệu quả?". Đó là Mô hình Tam giác Giảng dạy (The Instructional Triangle) – một khuôn khổ mạnh mẽ giúp chúng ta hiểu cách mà các yếu tố chính của một tình huống học tập kết nối với nhau để tạo ra một môi trường giáo dục cân bằng và hiệu quả.
Khuôn khổ này không chỉ dành cho các nhà giáo dục mà còn dành cho bất kỳ ai quan tâm đến việc thiết kế trải nghiệm học tập, chẳng hạn như các nhà thiết kế giảng dạy (Instructional Designer - ID) - như Dũng, hoặc nhà thiết kế trải nghiệm học tập (Learning Experience Designer - LXD).
⚠️Lưu ý quan trọng: Trước khi đi vào tìm hiểu mô hình này thì Dũng cũng có cảnh báo là đôi khi các mô hình sẽ đặt tham vọng lý tưởng hóa một cách hoàn hảo, tuy nhiên trong thực tế sẽ rất khó đạt được điều này. Trong bài viết này, Dũng sẽ chỉ đề cập đến mô hình mang tính giới thiệu tổng quan của nó và lý tưởng mà mô hình muốn hướng đến. Các case study và phân tích sự hạn chế của mô hình trong thực tế mình sẽ cùng nhau bàn đến trong các bài viết khác bạn nhé.
1. Ba yếu tố chính của Tam giác Giảng dạy
 |
| Mô hình Tam giác Giảng dạy |
Tam giác Giảng dạy là một mô hình do Cohen, Raudenbush và Ball đề xuất vào năm 2003
[1]. Về cốt lõi, Tam giác Giảng dạy làm nổi bật ba yếu tố thiết yếu:
- Người học: Các cá nhân tham gia vào việc học tập. Họ có những nền tảng, kinh nghiệm và nhu cầu riêng biệt cho quá trình học tập. Người thì học để thi lấy chứng chỉ, học để biết, hay đơn giản là học cho vui. Mỗi người học một kiểu.
- Người hướng dẫn: Người hoặc nhóm người sẽ thiết kế và tạo điều kiện cho việc học tập. Kinh nghiệm và phong cách giảng dạy của người hướng dẫn cũng ảnh hưởng đến môi trường học tập. Bạn có nhớ một giáo viên nào cực kỳ "độc lạ" mà bạn đã từng được học và trải nghiệm đó có khác biệt gì không?
- Nội dung: Chủ đề, kỹ năng hoặc thái độ mà người học kỳ vọng sẽ được học tập. Nội dung có thể bao gồm nhiều loại tài liệu, bao gồm bài đọc, bài giảng, video và các công nghệ học tập.
Điều quan trọng cần lưu ý là ba yếu tố chính này có mối liên hệ với nhau. Khía cạnh quan trọng nhất của tam giác hướng dẫn là xem xét cách các yếu tố chính tương tác với nhau.
2. Tính kết nối của Tam giác Giảng dạy
Sức mạnh thực sự của Tam giác Giảng dạy nằm ở việc hiểu các mối quan hệ giữa các yếu tố này. Nếu chỉ có nội dung tuyệt vời, người hướng dẫn có kỹ năng hoặc người học tràn đầy háo hức nhưng các yếu tố xuất hiện một cách cô lập và rời rạc thì không thể tạo nên một Tam giác hoàn chỉnh. Điểm quan trọng nằm ở cách chúng tương tác và hỗ trợ lẫn nhau để tạo ra một trải nghiệm học tập toàn diện.
Hãy cùng khám phá những tương tác chính này:
- Tương tác giữa Người hướng dẫn và Học viên:
- Người hướng dẫn truyền đạt mục tiêu khóa học, cung cấp phản hồi, giải thích các chủ đề và cung cấp hỗ trợ cần thiết. Điều này có thể bao gồm việc xây dựng khung học tập thông qua các bài đọc, lời khuyên hoặc chia nhỏ các chủ đề phức tạp.
- Tương tác này có thể xảy ra trực tiếp để đáp ứng hoạt động của học viên hoặc xảy ra ngay trong quá trình thiết kế ban đầu. Dũng thấy sự tương tác này thể hiện rất rõ khi người hướng dẫn viết mục lục chương trình giảng dạy đó bạn.
 |
| Tương tác giữa Người hướng dẫn và Học viên |
- Tương tác giữa Học viên và Nội dung: Người học tương tác với học liệu theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như thông qua các bài giảng trực tiếp, bài giảng video, bài đọc và các công cụ chuyên dụng. Một số công cụ chuyên dụng như: trình đọc điện tử, Jupyter Notebook, phòng thí nghiệm ảo, v.v.
 |
| Tương tác giữa Học viên và Nội dung |
- Tương tác giữa Người hướng dẫn và Nội dung: Người hướng dẫn tập hợp các yếu tố của khóa học và phát triển nội dung để thúc đẩy các tương tác. Điều này bao gồm việc chọn công cụ và tài nguyên, tạo hoạt động học tập và thiết kế đánh giá.
 |
Tương tác giữa Người hướng dẫn và Nội dung
|
- Tương tác giữa Học viên với nhau:
- Các quan điểm mang tính xây dựng xã hội nhấn mạnh tầm quan trọng của việc người học tương tác với nhau để học hỏi. Điều này có thể bao gồm các cuộc thảo luận nhóm nhỏ, dự án nhóm và phản hồi ngang hàng. Việc thiết kế môi trường học tập cũng nên xem xét cách tốt nhất để tạo điều kiện cho những tương tác giữa các học viên với nhau.
- Tương tác này là khó nhất đây, bạn còn nhớ trải nghiệm làm dự án nhóm để thuyết trình như thế nào không? Đa phần là khá tệ nhỉ, một người nhiều khi làm hết cho cả một nhóm luôn😤. Sự tương tác là rất hạn chế.
- Phản hồi ngang hàng (Peer Review) thì cũng hên xui, ai có tâm thì phản hồi rõ ràng và chi tiết để giúp mình cải thiện. Còn không thì chỉ một từ - "Tốt", mông lung luôn😅. Không biết mình làm tốt chỗ nào? Cần cải thiện chỗ nào?
 |
Tương tác giữa Học viên với nhau
|
- Tương tác với Môi trường học tập:
- Tất cả những tương tác này đều nằm trong một hoặc nhiều môi trường học tập. Những môi trường này có thể bao gồm lớp học, nhà ở, công ty và các không gian khác. Mỗi môi trường đều có các yếu tố tình huống riêng có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập. Môi trường học tập cần phải có tính hỗ trợ các mục tiêu học tập đã được thiết kế.
- Môi trường còn có thể bao gồm văn hóa lớp học, chính sách của trường, giá trị cộng đồng và áp lực bên ngoài. Những yếu tố này có thể tác động đáng kể đến trải nghiệm học tập.
- Một trong những yếu tố văn hóa dễ gặp nhất tại Việt Nam là "bệnh thành tích trong giáo dục". Dũng nghĩ ai đã và đang là học sinh trên ghế nhà trường đều hiểu được "văn hóa" này mà không cần giải thích nhiều.
- Áp lực từ thể chế và chính sách cũng khiến giáo viên khó dung hòa được lý tưởng và thực tế, khiến cho mô hình trở nên khó tiếp cận hơn.
 |
| Tương tác với Môi trường học tập |
3. Bài học rút ra từ thực tế
Hiểu Tam giác Giảng dạy có thể giúp bạn thiết kế trải nghiệm học tập hiệu quả hơn. Dưới đây là một vài bài học chính:
- Bắt đầu với các mục tiêu rõ ràng:
- Xác định các mục tiêu học tập cụ thể trước bất cứ điều gì khác. Mọi thứ nên được sắp xếp để hỗ trợ các mục tiêu đã nêu của trải nghiệm học tập. Viết rõ Learning objectives ra rồi hãy bắt đầu.
- Rất nhiều trường hợp học mà không có Learning objectives. Dẫn đến người dạy không biết nên dạy gì cho trọng tâm, người học cũng không biết nên tập trung vào nội dung chính nào. Cả hai bên "lạc" nhau luôn😨.
- Xem xét tất cả các khía cạnh: Hãy suy nghĩ về cách học viên, người hướng dẫn và nội dung sẽ tương tác với nhau. Không chỉ tập trung vào nội dung - một sai lầm phổ biến mà Dũng cũng đã mắc phải trong thời gian đầu giảng dạy môn Toán và phát triển website e-learning của mình.
- Tạo điều kiện cho các tương tác: Thiết kế các hoạt động thúc đẩy các tương tác có ý nghĩa giữa học viên, nội dung và người hướng dẫn. Ngoài ra, cần phải tạo cơ hội cho học viên tương tác với nhau.
- Linh hoạt: Quá trình thiết kế là phi tuyến tính và lặp đi lặp lại. Điều chỉnh cách tiếp cận của bạn dựa trên nhu cầu của người học và bối cảnh cụ thể.
- Sử dụng công nghệ một cách có ý thức: Sử dụng các công cụ một cách chiến lược để hỗ trợ các mục tiêu học tập. Điều quan trọng là phải xem xét vai trò của công nghệ trong việc hỗ trợ các tương tác.
Lưu ý: Tam giác Giáo dục và Tam giác Giảng dạy là hai mô hình khác nhau. Ngoài ra, còn có thêm đề xuất mở rộng về
Tứ diện Giáo dục. Tuy nhiên, hai khái niệm Tam giác Giáo dục và Tứ diện Giáo dục là hai khái niệm khác với Tam giác Giảng dạy.
Kết luận
Mặc dù các mô hình có thể hơi tham vọng và tạo nên một lý tưởng hoàn hảo. Nhưng dù sao thì Dũng nghĩ, Mô hình Tam giác Giảng dạy phần nào cũng đã cung cấp một lăng kính có giá trị mà qua đó chúng ta có thể hiểu được động lực phức tạp của việc học. Bằng cách xem xét mối liên kết giữa người học, người hướng dẫn và nội dung, chúng ta có thể tạo ra những trải nghiệm học tập cân bằng, toàn diện hơn và cuối cùng là hiệu quả hơn. Nó giúp chúng ta vượt ra khỏi quan điểm tập trung vào nội dung hoặc tập trung vào người hướng dẫn của thiết kế và khuyến khích một cách tiếp cận toàn diện hơn để học tập.
Vậy, bạn sẽ sử dụng Tam giác Giảng dạy như thế nào trong thiết kế để nâng cao trải nghiệm học tập tiếp theo của mình?
Hãy để lại bình luận bên dưới về cách mà bạn sử dụng mô hình này và những suy ngẫm của bạn nhé! Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết.
Dũng Phan | Instructional Designer
Comments
Post a Comment