Khám phá Quy trình Thiết kế Học tập - The Learning Design Process
Cuộc hành trình vào Quy trình Thiết kế Học tập
Khi có người hỏi Dũng làm nghề gì? - Mình trả lời: "Mình làm nghề Thiết kế Học tập.". Người hỏi đứng hình 5 giây, hehe😅. Đúng thật, một phần là do không nhiều người biết đến nghề này, nhưng nhìn lại về cá nhân của một ID, nhiều khi chúng ta là những IDers cũng cần phải tự hỏi: Thiết kế học tập là làm gì?🤔 Sau một hồi nghiên cứu tìm tòi thì Dũng có thể nói ngắn gọn như sau: "Thiết kế học tập là về việc định hình một cách có chủ ý cách mọi người học tập, đảm bảo quá trình này hấp dẫn, hiệu quả và phù hợp". Trong bài viết này, Dũng và mọi người sẽ đi một hành trình vào Quy trình Thiết kế Học tập như một cách hiểu tổng quan nhất về nghề Thiết kế học tập, các mô hình thiết kế chi tiết thì chúng ta sẽ bàn ở các bài viết khác bạn nhé. Let's go!💪
Thiết kế (Design) có nghĩa là gì?
Thiết kế là một phần không thể thiếu trong trải nghiệm sống của con người, nó xảy ra bất cứ khi nào chúng ta cố gắng định hình thế giới xung quanh mình. Trong bối cảnh học tập, thiết kế bao gồm việc xác định một vấn đề học tập cụ thể và đưa ra giải pháp để giải quyết vấn đề đó.
Mặc dù có nhiều mô tả khác nhau về quy trình thiết kế, nhưng trong quá trình nghiên cứu, Dũng có thể quan sát được một số điểm chung từ các mô tả này🧐 và có thể đặt các hoạt động thiết kế vào một quy trình như sau:
- Mô tả và Hiểu vấn đề.
- Thu thập và Phân tích thông tin.
- Tạo ý tưởng.
- Hiện thực hóa ý tưởng.
- Đánh giá giải pháp.
Các hoạt động chính trong Quy trình Thiết kế Học tập
Để hiểu một Quy trình Thiết kế Học tập diễn ra như thế nào thì có lẽ IDers không thể bỏ qua Mô hình ADDIE (Analyze, Design, Develop, Implement, and Evaluate). Dũng lựa chọn mô hình ADDIE để mô tả quy trình vì nó được phát triển lâu đời, sử dụng rộng rãi và có tính bao quát nhất cho các hoạt động thiết kế học tập. Đa số các mô hình biến thể khác đều được phát triển từ mô hình ADDIE.
Một điểm thú vị là mô hình ADDIE được giới thiệu năm 1975 bởi Trung tâm Công nghệ Giáo dục tại Đại học bang Florida, và nó được phát triển dành cho quân đội Mỹ[1]. Thú vị ở chỗ, năm 1975, Việt Nam dành lại độc lập và kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ. Yeah!!!😅💪
Dưới đây là bảng mô tả các hoạt động tổng quát thường thấy trong quy trình thiết kế học tập:
| Giai đoạn | Mô tả |
|---|---|
| Phân tích (Analysis) | Giai đoạn Phân tích là nền tảng của mô hình ADDIE. Nó liên quan đến việc kiểm tra kỹ lưỡng môi trường học tập, người học và mục tiêu học tập. Giai đoạn này nhằm xác định nhu cầu, mục tiêu và thách thức của người học, cũng như các nguồn lực và hạn chế có thể ảnh hưởng đến thiết kế và phát triển trải nghiệm học tập. |
| Thiết kế (Design) | Giai đoạn Thiết kế tập trung vào việc tạo ra một kế hoạch chi tiết cho trải nghiệm học tập. Dựa trên những phát hiện từ giai đoạn phân tích, các nhà thiết kế xác định các mục tiêu học tập, cấu trúc nội dung, chiến lược giảng dạy và phương pháp đánh giá. Giai đoạn này liên quan đến việc tạo ra một kế hoạch chi tiết phác thảo phạm vi và trình tự của trải nghiệm học tập. |
| Phát triển (Development) | Giai đoạn Phát triển là nơi trải nghiệm học tập hình thành. Các nhà thiết kế tạo ra các tài liệu và tài nguyên học tập thực tế dựa trên các thông số kỹ thuật thiết kế. Điều này có thể liên quan đến việc phát triển các mô-đun, video, mô phỏng, trò chơi, slide giảng và các tài liệu hướng dẫn khác. |
| Triển khai (Implementation) | Giai đoạn Triển khai liên quan đến việc cung cấp trải nghiệm học tập cho đối tượng mục tiêu. Điều này có thể liên quan đến việc tiến hành các buổi đào tạo, khởi động các mô-đun e-learning, cung cấp quyền truy cập vào các tài nguyên học tập và tạo môi trường cho các hoạt động học tập. |
| Đánh giá (Evaluation) | Giai đoạn Đánh giá là một quá trình liên tục xảy ra trong suốt mô hình ADDIE. Nó liên quan đến việc đánh giá tính hiệu quả của trải nghiệm học tập đã được tạo ra. Các nhà thiết kế sẽ thu thập dữ liệu và phân tích phản hồi, hiệu suất và kết quả của người học để xác định xem các mục tiêu học tập có được đáp ứng hay không. |
Thực tế lộn xộn của thiết kế
Thiết kế không phải là một quá trình gọn gàng và tuyến tính. Nhiều khi google, chúng ta thường thấy các sơ đồ biểu diễn trực quan về các hoạt động thiết kế, hãy cẩn thận với các sơ đồ có thể gây hiểu lầm nếu chúng ngụ ý rằng thiết kế là một quy trình có trật tự.
Thiết kế trong thực tế là một quy trình mang tính lặp đi lặp lại, đòi hỏi phải trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Theo nghiên cứu của Dũng và thực tế công việc phản ánh thì chưa có ai có thể cung cấp và chỉ đích danh một con đường hoàn hảo của quá trình thiết kế học tập. Thay vào đó, là nhà thiết kế học tập, chúng ta cần liên tục đánh giá tiến độ công việc, nhảy qua lại giữa các bước và quyết định phương án nào sẽ đưa chúng ta đến gần hơn với giải pháp.
Các thành phần thiết yếu của Thiết kế Học tập
- Lý thuyết Học tập (Learning Theory): Các lý thuyết mặc dù không sát với thực tế và hay bị xem thường; nhưng đối với Dũng, các lý thuyết này rất có giá trị vì chúng cung cấp một nền tảng để mô tả cách mọi người học, giúp định hướng các thiết kế. Hiểu biết về cách học tập của con người có thể giúp phát triển các phương pháp và cấu trúc hoạt động cụ thể để hỗ trợ học tập. Ba lý thuyết học tập phổ biến là: chủ nghĩa hành vi, chủ nghĩa nhận thức và chủ nghĩa kiến tạo.
- Khung thiết kế (Design Framework): Các khung và quy trình thiết kế có mục tiêu là giúp phát triển các hoạt động và tư duy chi tiết để hướng dẫn hoạt động thiết kế. Có nhiều khung thiết kế khác nhau và mỗi khung có thể cung cấp các quan điểm khác nhau. Tùy vào tình huống và yêu cầu thực tiễn mà nhà thiết kế sẽ lựa chọn khung phù hợp.
- Đa dạng, Công bằng, Hòa nhập và Công lý (Diversity, Equity, Inclusion, and Justice - DEIJ): Những vấn đề này có thể được tích hợp vào quy trình thiết kế để đem lại thiết kế cho một đối tượng rộng và đa dạng, đồng thời phát triển các công cụ và cấu trúc hoạt động mang tính hòa nhập, phổ quát và tôn trọng sự đa dạng của người học. DEIJ là một tính chất thường thấy ở các hệ thống MOOCs đó các bạn.
Mô hình Tam giác Giảng dạy là một cách tiếp cận hữu ích để xác định các yếu tố khác nhau của một tình huống học tập và xem xét cách các yếu tố đó kết nối hoặc tương tác với nhau. Các yếu tố chính của một tình huống học tập thuộc ba loại: Học viên, Người hướng dẫn và Nội dung.
Một số điểm quan trọng cần lưu ý
- Khi thiết kế trải nghiệm học tập, luôn bắt đầu bằng việc hiểu rõ vấn đề bạn đang cố gắng giải quyết.
- Hãy nhớ rằng quy trình thiết kế có tính lặp đi lặp lại và phi tuyến tính. Luôn cần xem lại các giai đoạn trước đó khi bạn đạt được những hiểu biết mới trong quá trình thiết kế.
- Xem xét các yếu tố khác nhau của một tình huống học tập (người học, người hướng dẫn và nội dung) và cách chúng tương tác.
- Kết hợp các lý thuyết học tập và khung thiết kế phù hợp để định hướng sự phát triển của quy trình thiết kế sao cho giải quyết được vấn đề thực tiễn.
Kết luận
Vậy là chuyến hành trình đã kết thúc rồi! Qua hành trình này, chúng ta có thể thấy rằng quy trình thiết kế học tập là một quy trình năng động và đa diện để tạo ra trải nghiệm học tập hiệu quả. Bằng cách hiểu các thành phần cốt lõi và bản chất phi tuyến tính của nó, chúng ta có thể tạo ra môi trường học tập không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn truyền cảm hứng và thu hút người học.
Quy trình Thiết kế Học tập trong công việc của bạn trông như thế nào? Hãy chia sẻ với Dũng ở phần bình luận bên dưới nhé. Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nice day!👋
Dũng Phan | Instructional Designer
Comments
Post a Comment